MENU
HOME

Interview Leo van Doeselaar

Leo van Doeselaar soleert 29 september in concert met hoofdrol voor nieuwe orgel


"Met dit orgel gaan veel wensen in vervulling."

Leo van Doeselaar is organist bij de Nederlandse Bachvereniging en begeleidde talloze concerten en Bach-Passionen, ook in TivoliVredenburg. Zijn repertoire als solo-organist is grenzeloos en hij is een groot kenner van Barok-muziek. Hij was een van de adviseurs voor het muzikale ontwerp van het orgel in de Grote Zaal. Vrijdag 29 september is hij solist in een AVROTROS Vrijdagconcert waarbij het nieuwe orgel volop in de schijnwerpers wordt gezet.

Voor welke muziek is het orgel het meest geschikt?
"Als solo-instrument is het orgel bij uitstek geschikt voor uitvoering van Sinfonia's en aria's uit cantates van Johann Sebastian Bach, met een concerterende rol voor het orgel. Vooral in de Sinfonia's, waarvan de meeste later door Bach werden omgewerkt tot delen van klavecimbelconcerten, zal het Vredenburg-orgel tegenspel kunnen bieden aan de vaak uitgebreide orkestbezetting van strijkers, drie hobo's en fagot, in een enkel geval (BWV 29) zelfs feestelijk aangevuld met drie trompetten en slagwerk (pauken).

Daarnaast zal het orgel zeer geschikt zijn voor de vele ons overgeleverde beroemde en minder bekende orgelconcerten uit de late Barok en Klassieke periode. Orgelconcerten van o.a. Händel, John Stanley, Thomas Arne, Franz Xaver Brixi, Johann Christian Bach, Carl Philipp Emanuel Bach, Giovanni Battista Sammartini, Michel Corrette, Joseph en Michael Haydn en niet te vergeten de Kerksonates van Wolfgang Amadeus Mozart."

Wat is het grote verschil tussen het vaste orgel en de kleinere kostorgels die nu worden gebruikt bij bijvoorbeeld cantates en passionen?
"In de authentieke uitvoeringspraktijk verschilt het huidige instrumentarium niet zoveel van wat enkele eeuwen terug bespeeld werd; op het orgel na. In Bachs tijd was een kistorgel bedoeld voor kleine ruimtes of in de oefenruimte in Bachs Thomasschule. Bij cantates tijdens de diensten werd in Duitsland naast het klavecimbel altijd het hoofdorgel ingezet. De organist begeleidde de aria's met een gedekt fluitregister (in Nederlands Holpijp of Gedekt = de klank van een zachte fluit). De pijpen hebben vanzelfsprekend grotere maten of mensuren en meer ruimte dan hun equivalent in het kistorgel, maar wel hetzelfde karakter. Een 'echt' orgel, zoals nu ook in TivoliVredenburg, maakt wezenlijker, en breder deel uit van de samenklank met andere instrumenten en vocalisten, maar overstemt die in het geheel niet. Een groot orgel kan juist mooi zacht klinken, maar toch altijd voller en romiger en klankbepalender dan zijn heel kleine neefje: het kistorgel." 

Wat opent het orgel aan (nieuwe) mogelijkheden?
"Vanwege de barokstemming en lage toonhoogte (de kamertoon waarin barokensembles tegenwoordig overwegend musiceren) is het bij uitstek geschikt om continuo te spelen met barokorkesten en -ensembles. Ook kunnen met de voeten de lage zestienvoets-pijpen aangesproken worden. Bachs zoon Carl Philipp Emanuel schrijft dit gebruik expliciet voor bij begeleide recitatieven (recitativi accompagnati). Ook bij koralen, koren en in sommige groter bezette aria's kan nu in TivoliVredenburg het pedaal ingezet worden voor een brede, dragende en voorname klank. Samen met vocale ensembles kan ook met het sterker klinkende achtvoets Prestantregister gespeeld worden, een gebruik dat al dateert uit de tijd van Heinrich Schütz."

Heb je een verlanglijstje van bepaalde componisten of werken?
"Op 29 september gaan er al een heleboel mooie wensen in vervulling: een orgel-vioolconcert van Vivaldi, een van mijn lievelingsorgelconcerten van Händel, in d kleine terts, met dat unieke begin met twee fagotten en twee cello's en het monumentale Orgelconcert in G van Carl Philipp Emanuel Bach. Daarnaast zullen ook solistische orgeltrekjes te beluisteren zijn in aria's van Händel met een solorol voor het orgel. Vanzelfsprekend hoop ik dat in TivoliVredenburg nog heel vaak de unieke Sinfonia's voor orgel en barokorkest van Johann Sebastian Bach tot klinken gebracht kunnen worden. En natuurlijk de orgelconcerten en orgelmissen van Joseph Haydn.

Samenvatttend: wat is de artistieke winst van het nieuwe orgel?
"Je kunt er muziek vanaf de Barok tot de orkestraal-vocale kerkmuziek van Mozart, Haydn, Mendelssohn en Schubert mee begeleiden, geheel in overeenstemming met de traditie. Het orgel kan veel beter 'partij geven' dan het kleine neefje, het kistorgel. Daarnaast kunnen er uitstekend solowerken uit de barokperiode gespeeld worden op dit instrument, dat qua mensuurkeuze en klank sterk geënt is op het Westfaalse barokorgeltype."

Leo van Doeselaar soleert vrijdag 29 september in een concert van de Nederlandse Bachvereniging met orkest-met-orgelwerken van Bach, Vivaldi, Händel, Mozart en Carl Philipp Emanuel Bach. Klik hier voor meer details van dit concert.

 

Naar agenda

Er is iets misgegaan met het laden van dit evenement. Probeer het later nogmaals.