Programmatoelichting Alexandre Tharaud

Lees hier de programmatoelichting voor het concert van Alexandre Tharaud op dinsdag 7 mei 2024.


Uitvoerenden
Alexandre Tharaud piano

François Couperin 1668-1733
Pièces de clavecin, livre II (1717)
Les Barricades mystérieuses

Pièces de clavecin, livre III (1722)
Les Calotines
Les Roseaux
Le Dodo
Le Carillon de Cythère

Pièces de clavecin, livre I (1713)
La Logivière 

Pièces de clavecin, livre IV (1730)
Les Ombres errantes 

Pièces de clavecin, livre II
Passacaille 

Claude Debussy 1862-1918
Six preludes, livre I (1909-1910)
Danseuses de Delphes
Le Vent dans la plaine
Pas sur la neige
La Fille aux cheuveux de lin
La Cathédrale engloutie
Ce qu’a vu le vent d’ouest

Pauze

Erik Satie 1866-1925
Gymnopédie nr. 1 (1888)

Avant-dernières pensées (1915)
Idylle
Aubade
Méditation

La Diva de l’Empire (1904)

Gnossiennes (1890-1891)
I
III
IV

Je te veux (1897)

Maurice Ravel 1875-1937
À la manière de Chabrier (1912-1913) 

Pavane pour une infante défunte (1899) 

La valse (1920)
Arr. Alexandre Tharaud  


Dromerige klanklandschappen, betoverende stemmingsbeelden, exotische impressies: zeker sinds Debussy heeft zich in Frankrijk een muziekstijl uitgekristalliseerd die zich fundamenteel van de diepgravende en dramatische Duitse onderscheidde. De werken van Debussy en Ravel wekken associaties met schilderijen. Ze bekoren door geraffineerde klankeffecten en elegantie in de omgang met instrumentale kleuren. De Parijse wereldtentoonstelling in 1889 riep bij Franse componisten fantasieën op van vreemde landen en lang vervlogen tijden. De muziek uit ‘La douce France’ charmeert door haar excentrieke allure. Pianist Alexandre Tharaud geeft aan de hand van uitgelezen werken van Couperin, Debussy, Satie en Ravel spannende inkijkjes in de Franse muziekgeschiedenis. 

Capricieus 
De Franse ‘bon goût’ is al eeuwen spreekwoordelijk. Het hof van Lodewijk XIV te Versailles werd het voorbeeld voor architectuur, mode en cultuur in heel Europa. De muziek van François Couperin, ‘compositeur et clavecinist royaux’, is de klinkende uitdrukking van de extravagante aristocratische levensstijl van de Franse barok. Couperin had naast zijn werkzaamheden als hoforganist en leraar klavecimbel de taak de talrijke festiviteiten van het paleis met muziek te verrijken. Zijn kunst weerspiegelt de glans van de barok in de tijd van de ‘Zonnekoning.’ 

De in dit concert voorgedragen composities getuigen niet alleen van Couperins klavecinistische kunstjes. Zijn van capricieuze versieringen voorziene werken bekoren ook door hun beeldende theatrale onderwerpen. La Logivière (‘De huurster’), Les Ombres errantes (‘Misleidende schaduwen’) of het humorvolle Le Tic-toc-choc ou les maillotins waarin de componist het hameren van handwerkers nabootst, zijn voorbeelden daarvan. 

Zijn kunst weerspiegelt de glans van de barok in de tijd van de ‘Zonnekoning.’ 

Impressionistische stemmingsbeelden
Claude Debussy is een wegbereider en voltooier van een specifiek Frans klankidioom: het muzikale impressionisme. Hij is de schepper van fantasierijke stemmingsbeelden waarin de vrije klankontwikkeling centraal staat. Debussy: “Het beste wat je de Franse muziek toe kunt wensen, is de studie van de klassieke harmonie zoals deze op het conservatorium wordt beoefend, geheel af te schaffen.” De artistieke ontwikkeling van Debussy – oftewel ‘Claude de France’ zoals de componist zich noemde – raakte sinds de eerste Parijse Wereldtentoonstelling in 1889 in een stroomversnelling. Hij ontdekte de Indonesische gamelanmuziek en verdiepte zich in de culturen van de klassieke oudheid, de Japanse schilderkunst en de art nouveau. Geïnspireerd door exotische toonsystemen en idiomen en de modale klankwereld van de Middeleeuwen en Renaissance vond de componist zijn persoonlijke stijl. 

Debussy’s in totaal 24 Préludes zijn in twee ‘livres’ verdeeld. Het getal is een toespeling op de naar toonsoorten gerangschikte Préludes en Fuga’s van Bach (Wohltemperierte Klavier) en – iets dichterbij – de 24 Préludes van Chopin. Die van Debussy houden zich echter aan geen harmonisch concept, maar zijn sfeervolle klankschilderijen en dragen beeldende titels. De vijf door pianist Tharaud uitgekozen Préludes zijn kleurrijke klanktaferelen en prachtige voorbeelden van de muzikale kosmos van de impressionist Claude Debussy. 

Musique d’ameublement 
“Satie was un artiste complet, een soort levensfilosoof. Hij schreef niet alleen muziek, maar ook quasi filosofische en humoristische teksten. Hij componeerde muziek voor cabaret, theater, film en ballet, en hij tekende, noteerde alles wat in hem omging – zij het in noten, tekeningen of bon mots. Sommige werken zijn een mix van alles en dragen dwaze titels. Satie nam alles, zijn omgeving, de kunst en zichzelf in de maling. Zijn oeuvre weerspiegelt de geest van de meest wilde jaren van Parijs, de ideeën van de predadaïstische kringen rond Cocteau. Maar ondanks zijn ironische kijk op de wereld hebben zijn werken in werkelijkheid een serieuze achtergrond. Satie was een eenzame man, un homme malheureux, een einzelgänger, misantroop, die meer hield van dieren en planten dan van mensen.”  

Aldus de pianist van vanavond Alexandre Tharaud in een interview uit 2011. Satie kan met zijn meditatieve en op herhaalde patronen gebaseerde werken als voorloper van de moderne minimal music worden beschouwd. Zijn Gymnopédies en Gnossiennes staan in het teken van zijn voorstellingen van de Griekse oudheid, geïnspireerd door afbeeldingen van dansende meisjes op antieke Griekse vazen. Het stuk met de bizarre titel Avant-dernières Pensées is eveneens afkomstig van een zonderling, wonderlijk mens en componist die zichzelf en de wereld van een ironische afstand heeft bekeken.  

Musique d’ameublement
“Je moet proberen een musique d’ameublement te realiseren, dat wil zeggen een muziek die deel uitmaakt van de geluiden van de omgeving en deze incalculeert. Ik stel me haar melodieus voor, ze moet boven het lawaai van de messen en vorken uitstijgen zonder zich op te dringen. Ze moet het vaak onaangename zwijgen tussen de gasten meubileren.”
– Erik Satie 

 Het oeuvre van Maurice Ravel is zo veelkleurig als de tijd en de stad, Parijs, waarin hij leefde. 

‘En style antique et exotique
Het oeuvre van Maurice Ravel is zo veelkleurig als de tijd en de stad, Parijs, waarin hij leefde. Hij laat zich inspireren door muziek uit andere landen, Spanje en Rusland, hij reageert op de Parijse euforie voor het Ballet Russe en hij maakt een orkestversie van Moesorgski’s Schilderijententoonstelling. Zijn Sheherazade is doorspekt met exotisch-oriëntaalse klanken, zijn beroemde Bolero verrast door pakkende vreemdsoortige ritmes. Maar Ravel pakt ook stijlen en vormen uit vroeger tijden op. Zo componeert hij Le Tombeau du Couperin en schrijft hij werken ‘en style antique’.  

Daartoe behoort ook Pavane pour une infante défunte die gebaseerd is op een barokke langzaam geschreden dansvorm, hetgeen dit in memoriam voor een overleden kind een plechtig karakter verleent. In À la manière de Chabrier knoopt hij stilistisch aan bij de muziek van zijn oudere collega Emmanuel Chabrier. La Valse dateert uit 1919/20 . Dit laatste werk op het programma van vandaag heeft Ravel oorspronkelijk voor een balletuitvoering met orkestbegeleiding geschreven (Poème choréographique pour orchestre). Het werk ontwikkelt zich tot een meeslepend muzikaal verhaal met sprookjesachtige trekken. Ravel heeft er achteraf versies voor piano solo en pianoduo van gemaakt. Pianist Alexandre Tharaud heeft er met een eigen bewerking een persoonlijke draai aan gegeven. Een passende afsluiting van dit recital dat ons in Franse sferen brengt. 

Christiane Schima  


OVER DE MUSICUS

ALEXANDRE THARAUD

Alexandre Tharaud is een Franse toppianist uit een zeer muzikale familie. Al vanaf jonge leeftijd kwam hij in aanraking met muziek en won hij links en rechts prijzen voor zijn pianospel. De manieren waarop Tharaud zijn muzikaliteit kan uiten lijken oneindig. Zo heeft hij 25 soloalbums opgenomen, voelt hij zich even thuis in de barok als in twintigste -eeuwse muziek en heeft hij bijzondere projecten uitgevoerd in samenwerking met dansers, schrijvers, acteurs en singer-songwriters buiten de klassieke wereld. Met een feilloos improvisatievermogen baant Tharaud zich een weg door eeuwen aan pianoklassiekers en vergeten parels.  

CONCERTTIPS


Duurzaamheid

De missie van TivoliVredenburg luidt: een leven lang muziek voor iedereen. Daarin zit duurzaamheid verankerd: we maken ons hard voor een toekomstbestendige, en dus duurzame bedrijfsvoering. Door de programmatoelichtingen digitaal te maken help je ons mee om bij te dragen aan een groenere planeet. Bekijk hier wat we nog meer doen op het gebied van duurzaamheid.